Мэдээ Мэдээлэл

Г.Балам: 22 хүүхэд төрүүлж төрд цаг наргүй зүтгэхдээ өвдөж, ядарч явсангүй

“Монголын үрс маш олон болог” Хэнтий аймгийн Батширээт сумын уугуул өдгөө 80 насны босго давж буй Гомбын Балам гуай 22 хүүхэд төрүүлсэн гэхээр үнэхээр бахархмаар. Гурван хүүхэдтэй айлын отгон охин болон мэндэлсэн ч түүний хувьд хар багаасаа жаргалаас илүүтэй зовлонг амсч өссөн. Гурван настай байхад аав нь хувьсгалын эсэргүү хэмээн баривчлагдан, ээж нь бурхан болж баян айлд эгчийн хамтаар мал маллаж бага насаа өнгөрүүлжээ.

 

18 нас хүрч хүүхдүүдийнхээ аав болох Ч.Жигмэдтэй гэр бүл болж 20 насандаа анхны үрийн зулайгаа үнэрлэсэн дээ Өвөл, зунгүй мал хариулдаг ч өмсөх гуталгүй тачигнасан хүйтэнд үхрийн хэвтэр, малын нойтон баасанд хөлөө дүрж дулаалцуулдаг байснаа нүдэндээ инээмсэглэл тодруулан ярина. “Ах, эгч хоёр минь бурхан болсон. Би одоо ганцаараа үлдсэн дээ” гэж хэлэхдээ харин гуниглангуй. Гэхдээ түүний энэ зовлонг мартуулж өрцнөөсөө тасалж төрүүлсэн өөрийнх нь үргэлжлэл 22 хүүхдүүдийнхээ буян заяа, хайр халамжинд бялхаж яваа нь хамгийн сайхан. 18 нас хүрч хүүхдүүдийнхээ аав болох Ч.Жигмэдтэй гэр бүл болж 20 насандаа анхны үрийн зулайгаа үнэрлэсэн дээ хэмээн эмээ минь ярилцлагаа эхлүүлсэн юм. Ээжийгээ буруу, зөрүү ярьчих вий гээд охин Ж.Цэрэнханд, Ж.Энхтуяа нар бидний ярианд оролцов.

-Монголд танаас өөр 22 хүүхэд төрүүлсэн эмэгтэй байгаа болов уу?

-Байдаг байх шүү охин минь. Дээр үед ямар одооных шиг нарийн бүртгэл энэ тэр байсан биш. Миний санаж байгаагаар Дадал, Батширээтэд 20 хүүхэд төрүүлсэн хүмүүсийн сураг дуулдсан. Яг хорин хэдэн хүүхэд гэдгийг нь сайн мэдэхгүй юм. Бидний үед олон хүүхэд гаргалаа гэхэд нуудаг байсан үе. Одоо л ингэж ил гаргаж хүмүүс гайхаад байгаа болохоос биш.

-Одоо 22 хүүхэд гэхээр хүмүүс ч дуу алдаж байгаа биз дээ. Танайх хэдэн хүү, хэдэн охин бэ?

-Хөөх гээд л гайхацгаана даа. 12 охин, 10 хүү. 20 насандаа том охин Ренчинханд, 42 насандаа отгон охиноо төрүүлсэн. Одоо ч хүүхдүүд минь хамтдаа хөгширч байна. Хамгийн бага нь гэхэд 40 хүрч байна шүү дээ.

-Тэгэхээр та жил бүр төрсөн юм аа?

-Тийм ээ. Гэртээ цөөхөн төрсөн дөө. Ихэнх нь эмнэлэгт төрсөн. Гэхдээ эмээ нь хүүхдээ гаргаад гэртээ зүгээр суугаагүй шүү. Нэгдэлд саальчин, гуталчин, оёдолчин, сүү тосны заводад масло цохигч, хүн эмнэлэг, цэцэрлэг, зочид буудалд тогооч, сүүлдээ зочид буудлын эрхлэгч хийгээд тэтгэвэрт гарсан даа. Надад хийгээгүй ажил байхгүй. skip-share Манайх 12 охин, 10 хүү. 20 насандаа том охин Ренчинханд, 42 насандаа отгон охиноо төрүүлсэн.

-Олон хүүхдийн хажуугаар эдгээр ажлуудыг хийж байсан гэхээр толгойд буухгүй нь ээ эмээ?

-Дээр үед ямар ч хүнийг ажилгүй байлгадаггүй байлаа шүү дээ. Төрөөд 45 хоноод ажилдаа орно. Хүүхдээ тэргэндээ түрээд л ажилдаа явна. Хажуудаа тэргэнд нь унтуулж хэвтүүлээд л ажлаа хийчихнэ. Томчууд нь биеэ дааж эхлэнгүүт дүү нараа нэг, нэгээр нь асраад л явчихсан. Миний хань насаараа нэгдэлд нягтлан хийсэн. Бас л цаг наргүй. Миний ханийн ээж хүүхдүүдийг минь хүн болгоход их тус болсон доо. Хань минь 1980 онд бурхан болчихсон. Олон хүүхэд төрүүлж өсгөхийн хажуугаар цаг наргүй ажиллалаа гээд эмээ нь ерөөсөө өвдөж ядарч явсангүй. Одоо ч гэсэн хааяа даралт хөдлөхөөс өөр зовлон байхгүй.

-Ханийгаа алдчихаад олон нялх хүүхэдтэй хэцүү л байсан байх даа?

-Мэдээж хэцүү байлгүй яахав дээ. Нөхрөөсөө хойш ганцаараа үлдчихээд үнэндээ яаж ч чадаагүй. Ганцаараа туйлдаж хэдэн хүүхдүүдээ сургууль соёлд явуулж чадаагүйдээ л харамсдаг юм. Аавыгаа байхад дээд хэд нь техникум төгсч мэргэжил эзэмшсэн. Харин доодчуулыг нь ёстой л 10 төгсгөөд л нэрээ бичихтэй болгоод цэрэгт явуулж, охидуудаа ажил хийлгэж эхэлсэн. Ганцаараа хүн чинь харин яаж ч чадахгүйг тэгэхэд ойлгосон. Гэхдээ миний хүүхдүүд мэргэжил эзэмшээгүй ч дор бүрнээ өнөөдрийг хүртэл ажил хөдөлмөр хийж сайн л явж байгаа. Хар багаасаа өнчирсөн, сургууль соёлгүй гээд нэг нь ч буруу яваагүй. Архи тамхи хэрэглэдэг ч юм уу хэл ам таталдаг хүн байхгүй шүү. Олон хүүхэд гэхэд ээжийгээ санаа зовниулах зүйл гаргадаггүй л юм. Нөхрөөсөө хойш ганцаараа үлдчихээд үнэндээ яаж ч чадаагүй. Ганцаараа туйлдаж хэдэн хүүхдүүдээ сургууль соёлд явуулж чадаагүйдээ л харамсдаг юм.

-Хүүхдүүдийнхээ нэрийг сонирхуулаач та?

-Өвгөн бид хоёр ярилцаж байгаад нэрийг нь аль болох ойролцоо өгөөд явсан. Хүүхдүүдээс минь 17 нь амьд сэрүүн. Ренчинханд, Жаргалсайхан, Доржханд, Баярсайхан, Өлзийсайхан, Баатарсайхан, Цэрэнханд, Энхтуяа, Одонтуяа, Батсайхан, Амарсайхан, Мэндсайхан, Отгонтуяа, Отгонжаргал, Отгонбаяр, Навчаа, Отгонтөгс гэж байгаа. Доржханд, Баатарсайхан хоёрыгоо ойр тойрны хүндээ өргүүлсэн болохоор байнга уулздаг. Баатарсайханыг минь өргөж аваад Баатарцогт болгоод нэрийг нь өөрчилсөн.Отгонтуяагаа гаргачихаад л одоо ингээд отголох байх өгтөл дөрвөн ч дүү дагуулчихсан.

-22 хүүхдийн хоол хүнс, гурил будааг яаж зохицуулж байсан бэ. Наад захын аяга шаазан тэсэхгүй биз дээ?

-Охин Ж.Цэрэнханд: Ах, эгч нар техникумд явчихсан болохоор би голдуу хоол хийсэн. Нэг эмэгтэй дүү минь голдуу талхаа барина. Манайд аяга шаазан яаж тэсэхэв. Бүгдээрээ нэг, нэг цэргийн төмөр цагаан аягатай. Хөнгөн цагаан халбага ч тэсэхгүй. Модоор зороод л халбага хийж өгнө. Эхнээс нь хоолыг нь хийж шидээд хурдан, хурдан дараагийнхыг нь өгнө. Дандаа л бууз, хуушуур гээд хоёрдугаар хоол хийнэ. Арвын түмпэнгээр дүүрэн мах татаад л хоолоо хийнэ. Манай жигнүүр гэхэд 70 гаруй ширхэг бууз багтана. 3-4 жигнэнэ. Хуушуураа бол нэгмөсөн хайраад өгөхгүй бол болохгүй. 70 кг-ын шуудайтай I, II гурилыг сардаа хэрэглэнэ.

-Гурил сардаа 140 кг гэхээр өвлийн идэш гэхэд овоо л юм болох нь?

-Охин Ж.Энхтуяа: Та нар сонсвол ухаан алдана хэхэ. Хонь, ямаа идэхгүй. Адуу, үхэр нийлээд 7-8 бод өвлийн идшэндээ бэлтгэнэ. Махаа гараар хэрчиж дийлэхгүй сүхээр том, том цулаар нь цавчаад модон тэвшинд хадгалдаг байлаа. Зундаа үхрээ саагаад таргаа бүрээд, зөөхийгөө бэлдчихнэ. Жимсээ түүгээд талхаа бариад байхад болчихно. Өглөө босоод л, хоол идсэний дараа 40-ийн бетон дүүрэн хүйтэн булгын усыг уугаад л дуусчихдаг байлаа. Манайд аяга шаазан яаж тэсэхэв. Бүгдээрээ нэг, нэг цэргийн төмөр цагаан аягатай. Хөнгөн цагаан халбага ч тэсэхгүй. Модоор зороод л халбага хийж өгнө.

-Гутал, хувцас бас тэсэхгүй биз. Ялангуяа олон эрэгтэй хүүхэд гэхээр?

-Олон хүүхдийн мөнгө гээд 1000 орчим төгрөг авна. Хар, цагаан даалимбаар аваад хүн тус бүрт дээл, өмд оёод өгчихдөг байлаа. Том болсон охиддоо даашинз, дотуур хувцасыг нь хүртэл эрээн даавуугаар хийгээд өгчихнө. Харин эрэгтэй хүүхдүүдэд гутал тэсэхгүй. Гэхдээ олуулаа гэхэд их хүмүүжилтэй өссөн. Гаднаас хүн ороод ирвэл бүгдээрээ авдрынхаа урдуур томоосоо жижиг хүртлээ ярайтал суучихна. Охидууд нь цай унд хийнэ. Бусад нь босч гүйлдэж шуугилдаж, хүний урдуур орж тавагнаас юм авна гэж байхгүй. Унтахдаа хүртэл их эмх цэгцтэй. Гэрт байдаг байхад хоймроороо зэрэгцээд л унтана. 200-ын өргөн орон дээр хоёр, хоёроороо унтана. Орныхоо доогуур хүртэл унтана. Тэгэхгүй бол багтахгүй шүү дээ.

-Танай альбомыг үзэхэд ам бүлээрээ авахуулсан зураг байхгүй юм аа?

-Охин Ж.Цэрэнханд: Олуулаа авахуулах гэхээр худлаа юм билээ. Заавал хүн дутна. Дээр үед техникум, цэрэгт, сургууль, соёл гээд тал тал тийшээ. Одоо гэхэд Улаанбаатарт, Хэнтийд, Батширээтэд гээд л бас л тарчихсан. Сая Мартын 8-наар гэхэд ээж “Буянт ээж” болоод бид арай л гэж олуулаа цугласан.

-Сургууль гэснээс бүгдээрээ л нэг ангийн зөрүүтэй байх нь ээ?

-Охин Ж.Энхтуяа: Тэгэлгүй яахав. 1-8 дугаар ангид л нэг, нэг хүүхэд суралцана. Эцэг эхийн хуралд барагтай л суухгүй. Нэгнийх нь хуралд хальт суугаад үлдснийх нь багш нартай уулзаад л өнгөрнө. 30 голомтын 150 гаруй хүн байгаа. Яг нарийн тоолвол илүү ч гарч магадгүй.

-Ач зээ, гуч гээд нэлээд олуулаа болно доо?

-Оо мэдэхгүй, мэдэхгүй. Ач, зээ хэд болж байгаа билээ. /зээ охин нь түүнд туслав/. 30 голомтын 150 гаруй хүн байгаа. Яг нарийн тоолвол илүү ч гарч магадгүй. Манайд өмнө нь сурвалжлага энэ тэр ирж байгаагүй болохоор бүртгэж үзээгүй юм байна. Ургийн бичиг хөтөлдөггүй болохоор. Эмээ нь хотод ирээд 12 жил болж байна. Ач, зээ нараа эхнээс нь оюутан болгоод төгсгөөд л байна. Зун бүр нутаг руугаа яваад намар ирдэг. Тийм болохоор л хотод суурьшиж болоод байх шиг.

-Танай хүүхдүүдээс олон хүүхэд төрүүлсөн хүн байгаа юу?

-Над шиг битгий олон төрөөрэй гэж хүүхдүүддээ захидаг. Тухайн үед олон хүүхэд гаргасан ч цаг нь сайхан байсан. Одоо олон хүүхэд өсгөх хэцүү шүү дээ.

-Охин Ж.Цэрэнханд: Дээд тал нь таван хүүхэдтэй. Ихэнх нь гурван хүүхэдтэй. Одоо үед олон хүүхэд гаргавал ээж аав хоёр шигээ тэжээж чадахгүй биз дээ.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button
error: Хуулах хориотой !!